سبب الحاح امير المؤمنين عثمان ، از وى عفو كرد . « 1 » و هم در اين سال اشتر نخعى با اهل جزيره محاربه كرد و ايشان را مسخّر و منقاد گردانيد . در فتوح ابن اعثم كوفى آورده كه اهل جزيره هواخواه عثمان بودند و با معاويه بيعت كرده بودند . و چون امير المؤمنين ، عليه السّلام ، از حال ايشان خبر يافت اشتر نخعى را بخواند و ولايت ايالت جزيره به او عنايت فرمود . ضحّاك بن قيس الفهرى در آن وقت از جانب معاويه در خراسان بود . چون خبر يافت كه اشتر نخعى روى بدانجا آورد كس فرستاد و اهل رقّه را از توجّه اشتر اعلام نمود و دفع او از ايشان مدد خواست . ايشان لشكر كثير جمع كرده و سماك بن مخرمهء اسدى را بر ايشان امير گردانيد و به مدد ضحّاك فرستاد . چون اشتر با لشكر كوفه نزديك حرّان رسيد ضحّاك و سماك با لشكرى گران بيرون آمدند و با اشتر به جنگ درپيوستند و از بامداد تا شبانگاه محاربه استمرار يافت . آخر الامر ضحّاك منهزم شده و پناه به حصار حرّان برد و اشتر به در حصار فرود آمده او را محاصره كرد . معاويه چون از احوال ضحّاك خبر يافت عبد الرحمان بن خالد وليد را با لشكرى انبوه به مدد ضحاك فرستاد . اشتر از آمدن ايشان خبر يافت . از در حصار حرّان برخاست و پيش ايشان گرفته در صحراى رقّه بديشان رسيد . ميان ايشان جنگى سخت درگرفت . عاقبة الامر اشتر ظفر يافت . عبد الرحمان روى به هزيمت نهاد . اشتر بر عقب ايشان رفته بسيارى از ايشان را به صحراى عدم فرستاد [ 43 ب ] و باز به رقّه آمده ايشان را محاصره نمود . ضحاك بن قيس از حصار رقّه بيرون آمد و روى به اشتر آورد . و معاويه ايمن بن خريم الأسدى را با لشكرى آراسته به مدد ضحاك فرستاد . چون به هم پيوستند قوّت گرفته حمله بر اشتر آوردند كه او را مقهور از در حصار برخيزانند . ايشان را ، با وجود كثرت لشكر ، از اطراف و جوانب ولايات مدد نيز مىرسيد . اشتر با ايشان چندان محاربه و مقاتله كرد كه شرح آن گنجايش بيان ندارد . آخر الامر به مقتضاى [ آيهء ] كريمهء : كَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِيلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً كَثِيرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ « 2 » ، نسيم ظفر بر پرچم [ و ] رايت اشتر وزيد و ايشان بواسطهء غرور منهزم شده به قبيح‌ترين احوال نزد معاويه رفتند . اشتر در آن ولايت دست به غارت و تاراج برآورد و هر كس كه امر او را مطاوعت نمىنمود مىگرفت و مىكشت تا ولايت جزيره در ضبط آورد و در تصرّف گرفت و كيفيّت استخلاص ولايت جزيره به خدمت امير المؤمنين عرض كرد . و در حبيب السّير آورده كه در آن اوان كه عثمان جهت دفع شكايت مخالفان عمّال خود را

--> ( 1 ) . در خصوص اعمال زشت عبد اللّه بن سعد و نظر رسول اللّه در مورد وى - سيرت رسول اللّه ، ج 2 ، ص 881 . ( 2 ) . چه‌بسا جمعيّتى اندك به خواست خدا بر گروهى بسيار پيروز شدند ؛ ( بقره ، 249 ) .